సుప్రీం కోర్టు ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ ఫౌండేషన్‌కు ₹5 కోట్ల జరిమానాను రద్దు చేసింది. యమునా వరద మైదానాల నష్టానికి 'కాలుష్య కారకులే చెల్లించాలి' అనే సూత్రానికి ఆధారాలు లేవని కోర్టు పేర్కొంది.

₹5 కోట్ల జరిమానాను సుప్రీం కోర్టు రద్దు చేసింది. కాలుష్య కారకులే చెల్లించాలి అనే సూత్రానికి ఆధారాలు లేవని కోర్టు పేర్కొంది మరియు ఆ డబ్బును తిరిగి చెల్లించాలని ఆదేశించింది.

22 ఆగస్టు 2026న జస్టిస్ సతీష్ చంద్ర శర్మ, ఎన్.కె. సింగ్ ధర్మాసనం నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ 2017 నిర్ణయాన్ని పక్కన పెట్టింది. 2016 ప్రపంచ సంస్కృతి ఉత్సవం సమయంలో యమునా వరద మైదానాలకు జరిగిన నష్టానికి శ్రీ శ్రీ రవిశంకర్ ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ ఫౌండేషన్‌ను బాధ్యులను చేస్తూ ట్రిబ్యునల్ ఆ ఉత్తర్వు ఇచ్చింది. ఈ అప్పీల్‌ను ఫౌండేషన్‌కు అనుబంధంగా ఉన్న వ్యక్తి వికాస్ కేంద్రం ఇండియా దాఖలు చేసింది. ఫౌండేషన్ జమ చేసిన ₹5 కోట్లను నాలుగు వారాల్లోపు తిరిగి చెల్లించాలని కోర్టు ఢిల్లీ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీని ఆదేశించింది. ఈ రీఫండ్ ఉత్తర్వు వరద మైదానం ఆరోగ్యంగా ఉందని చెప్పడం కాదు. ఈ వాస్తవాల ఆధారంగా ఆ రుసుమును విధించడం సాధ్యం కాదని చెప్పడమే దీని అర్థం.

ప్రపంచ సంస్కృతి ఉత్సవం 2016 మార్చి 11 నుండి 13 వరకు సుమారు 25 హెక్టార్ల వరద మైదానంలో జరిగింది. 2016 మార్చిలో నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ ఇచ్చిన మధ్యంతర ఉత్తర్వు కింద ₹5 కోట్లు జమ చేయబడ్డాయి. సుప్రీం కోర్టు ఇప్పుడు పక్కన పెట్టిన తుది ఉత్తర్వు 2017 డిసెంబర్‌లో వచ్చింది. ఉత్సవానికి, శనివారం నాటి తీర్పుకు మధ్య పదేళ్ల సమయం గడిచింది. ఈ కార్డ్‌లో లేని చెట్ల సంఖ్యను, మట్టి పరిమాణాన్ని లేదా పునరావాస విస్తీర్ణాన్ని ఈ డెస్క్ ఊహించదు.

ఢిల్లీ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీపై జస్టిస్ శర్మ చేసిన విమర్శ రికార్డులో ఉంది. వరద మైదానంలో కార్యక్రమానికి అనుమతి ఇచ్చిందని కోర్టు అసమ్మతి వ్యక్తం చేసింది. అది నివారించదగినదని, అలాగే జాగ్రత్త సూత్రం (precautionary principle) మరియు ప్రజా విశ్వాస సిద్ధాంతానికి (doctrine of public trust) విరుద్ధమని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఈ వాక్యం అనుమతి ఇచ్చిన అధికారిని ఉద్దేశించినది. ఇది ఫౌండేషన్‌పై కొత్త జరిమానా కాదు. నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ సూచనల ప్రకారం ప్రతిపాదిత ప్రణాళిక ప్రకారం వరద మైదాన పునరుద్ధరణ పనులను డిడిఎ కొనసాగించాలి. సుప్రీం కోర్టు డిడిఎ బాధ్యతలను మార్చలేదు. కార్యక్రమానికి అనుమతి ఇచ్చిన అధికారి వద్దే పునరుద్ధరణ బాధ్యత ఉంటుంది.

ట్రిబ్యునల్ ఏమి గుర్తించలేకపోయిందో కోర్టు వివరంగా పేర్కొంది. ట్రిబ్యునల్ గుర్తించని విషయాలు: మైదానాన్ని అప్పగించే ముందే అది దెబ్బతిన్నదని గమనించకపోవడం, ఫౌండేషన్ వల్ల అదనంగా జరిగిన నష్టాన్ని పేర్కొనకపోవడం, అక్కడ ఇప్పటికే ఉన్న వ్యర్థాలు మరియు నిర్మాణ సామగ్రిపై లేఖను పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం, మరియు ఒకే ఒక శాటిలైట్ చిత్రాన్ని ఆధారముగా తీసుకోవడం. కాలుష్య కారకులే చెల్లించాలి అనే సూత్రం వర్తించాలంటే దానికి కారణ సంబంధం (causal link) ఉండాలని కోర్టు సూచించింది. ఒకే ఒక చిత్రం మరియు ఇప్పటికే దెబ్బతిన్న మైదానం, ఆ సూత్రం ప్రకారం ఫౌండేషన్‌పై ₹5 కోట్ల భారాన్ని మోపడానికి సరిపోవు.

ట్రిబ్యునల్ వివాదాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసిందని, దానిని కొత్త అభివృద్ధి కోసం ఒక ప్రక్రియగా మార్చిందని, ఫౌండేషన్‌పై తాను నాశనం చేయని దానిని అభివృద్ధి చేసే బాధ్యతను మోపిందని సుప్రీం కోర్టు పేర్కొంది. అభివృద్ధి ఉత్తర్వు అనేది కారణ సంబంధాన్ని కనుగొనడం కాదు. డిడిఎ ప్రజా పట్ల తన విధులను నిర్వహించడంలో విఫలమైందని కోర్టు విమర్శించింది.

న్యూఢిల్లీ ప్రధాన వార్త. యమునా వరద మైదానం భౌగోళిక ప్రాంతం. ఈ డెస్క్ నదిపై కిలోమీటర్ల కొలతను, శ్రీ శ్రీ రవిశంకర్ ఫోటోను లేదా కొత్త పరిహార సూత్రాన్ని ఊహించదు. శనివారం నాటి తీర్పు డిడిఎ పునరుద్ధరణ బాధ్యతను మార్చలేదని చెప్పదు. ఆ బాధ్యత అలాగే ఉంటుంది.

రీఫండ్ చెల్లించే వరకు మరియు పునరుద్ధరణ పనులు కొనసాగే వరకు, ప్రజల రికార్డులో నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ 2017 ఉత్తర్వుల రద్దు, నాలుగు వారాల్లోపు డిడిఎ ద్వారా ₹5 కోట్ల రీఫండ్, సుమారు 25 హెక్టార్లలో 2016 మార్చిలో జరిగిన ఉత్సవం, వరద మైదానంలో అనుమతిపై జాగ్రత్త సూత్రం మరియు ప్రజా విశ్వాస సిద్ధాంతంపై విమర్శ, కాలుష్య కారకులే చెల్లించాలి అనే సూత్రానికి కారణ సంబంధం లేకపోవడం, మరియు డిడిఎ వద్దే ఉన్న పునరుద్ధరణ ప్రణాళిక ఉన్నాయి. ఫౌండేషన్ పుస్తకాల నుండి జరిమానా తొలగిపోతోంది. వరద మైదాన పనులు అధికారి వద్దే ఉంటాయి.