సుప్రీంకోర్టు తీర్పు: బీసీఐ అధ్యక్షుడిగా మిశ్రా కేవలం ప్రో-టెం మాత్రమే. విధానపరమైన నిర్ణయాల్లో ఏజీ, ఎస్జీ తప్పనిసరిగా ఉండాలి.

సుప్రీంకోర్టు సెప్టెంబర్ 2, 2026న బార్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (బీసీఐ)కి కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. మనాన్ కుమార్ మిశ్రా కేవలం తాత్కాలిక (ప్రో-టెం) చైర్‌పర్సన్ మాత్రమేనని, తాజా ఎన్నికలు జరిగే వరకు ఆయన పదవి కొనసాగుతుందని స్పష్టం చేసింది. ఆ ఎన్నికల వరకు ఆయన కేవలం రోజువారీ కార్యకలాపాలకు మాత్రమే పరిమితం కావాలని, ఆ ఎన్నికల ముగిసే నాటికి ఆయన పదవీకాలం కూడా ముగుస్తుందని కోర్టు తెలిపింది.

భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) సూర్యకాంత్, జస్టిస్‌లు జొయ్‌మల్య బాగ్చి, వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. శాశ్వత ఎక్స్-అఫీషియో సభ్యులుగా ఉన్న అటార్నీ జనరల్ (ఏజీ), సొలిసిటర్ జనరల్ (ఎస్జీ)లకు ముందస్తు నోటీసు ఇచ్చి, విధానపరమైన ప్రభావం చూపే ఏ నిర్ణయంలోనైనా వారిని తప్పనిసరిగా ఆహ్వానించాలని ధర్మాసనం ఆదేశించింది.

బీసీఐలో జరుగుతున్న అవకతవకలపై యువ న్యాయవాదులు కోర్టును ఆశ్రయించారు. 2020 నాటి బీసీఐ పెర్ల్ ఫస్ట్ ట్రస్ట్ వ్యవహారాన్ని వారు ప్రస్తావించారు. బీజేపీ రాజ్యసభ సభ్యుడు అయిన మిశ్రా, ఇతర కార్యవర్గ సభ్యులు శాశ్వత మేనేజింగ్ ట్రస్టీలుగా ఉన్నారని, గోవా ప్రభుత్వంతో 56 ఎకరాల్లో విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటుకు ట్రస్ట్ ఒప్పందం చేసుకుందని, అభినందన సభల పేరిట కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేశారని, పదవీకాలాన్ని ఏకంగా ఐదేళ్లకు పొడిగించారని పిటిషనర్లు కోర్టు దృష్టికి తెచ్చారు. 2025 ఏప్రిల్ 21 నాటి గెజిట్ ప్రకారం చైర్, వైస్-చైర్ పదవీకాలం 2030 ఏప్రిల్ 16 వరకు పొడిగించినట్లు నోటిఫై చేశారు. అయితే ఇది రూల్ 12(2) ప్రకారం గరిష్టంగా రెండేళ్లు మాత్రమే ఉండాలనే నిబంధనకు విరుద్ధం. ప్రస్తుత పదవీకాలం 2025 ఏప్రిల్ 17 నుండి ప్రారంభమైనట్లు తెలిపారు. మిశ్రా 2014 నవంబర్ నుండి ఎలాంటి అంతరాయం లేకుండా చైర్‌పర్సన్‌గా కొనసాగుతున్నారని న్యాయవాది శోభా గుప్తా కోర్టుకు వివరించారు.

నాల్‌సార్ (NALSAR) న్యాయ విశ్వవిద్యాలయం వ్యవహారం మరో వివాదాస్పద అంశంగా మారింది. ఒక స్నాతకోత్సవ కార్యక్రమంలో విద్యార్థులు తీవ్ర స్థాయిలో అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయడంతో 2026 ఎన్‌రోల్‌మెంట్‌పై నిషేధం విధించేందుకు బీసీఐ ప్రయత్నించింది. అయితే, గతంలో ప్రధాన న్యాయమూర్తి కాంట్ చేసిన “కాక్రోచెస్/పరాన్నజీవులు” వ్యాఖ్యలపై విద్యార్థులు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఈ ఘటనపై మిశ్రా క్షమాపణలు చెప్పగా, విద్యార్థులు నిరసన తెలిపే హక్కును ప్రధాన న్యాయమూర్తి సమర్థించారు.

ఏజీ, ఎస్జీల అంగీకారాన్ని బీసీఐ న్యాయవాది స్వాగతించి, దానిని ఒక హామీగా కోర్టు రికార్డులో నమోదు చేశారు. ధర్మాసనం ఈ సందర్భంగా తాము సంస్థలను పరిశీలిస్తున్నామని, వ్యక్తులను కాదని స్పష్టం చేసింది.

ప్రతి రాష్ట్ర బార్ కౌన్సిల్‌లో ఇద్దరు మహిళలను రెండు వారాల్లోగా చేర్చుకోవాలని హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు. రాష్ట్ర బార్ కౌన్సిల్‌లు ఒక వారంలోపు తమ సభ్యుల కూర్పును తెలియజేయాలి. ఆ తర్వాత మూడు వారాల్లో చైర్, వైస్-చైర్, కార్యవర్గ సభ్యులు, ఒక బీసీఐ ప్రతినిధిని ఎన్నుకోవాలి. బీసీఐ కూర్పుపై నివేదిక సమర్పించిన తర్వాత, సెప్టెంబర్ చివరలో ఈ కేసు తదుపరి విచారణకు రానుంది.

2014 నుండి ఆ కుర్చీలో కూర్చున్న వ్యక్తిపై వ్యక్తిగత అభియోగం మోపకుండానే, ఆయన పదవిని కేవలం తాత్కాలికం అని పేర్కొంటూ ముగించడం సుప్రీంకోర్టు వ్యూహంగా కనిపిస్తోంది. ఏజీ, ఎస్జీలకు ముందస్తు నోటీసు ఇవ్వడం ఒక నిర్మాణాత్మక నియంత్రణ. గతంలో బీసీఐలోని ఒక చిన్న గదిలో జరిగే విధానపరమైన నిర్ణయాలు ఇప్పుడు కేంద్ర న్యాయ అధికారులకు కూడా తెలిసేలా చేయడమే దీని ఉద్దేశం. పెర్ల్ ఫస్ట్ ట్రస్ట్, గోవాలో 56 ఎకరాల విశ్వవిద్యాలయం, అభినందనల పేరుతో ఖర్చయిన కోట్లు, రెండేళ్ల నిబంధనను కాదని 2030 వరకు పదవీకాలాన్ని పొడిగించిన గెజిట్ వంటి అంశాలను పిటిషనర్లు సెప్టెంబర్ 2 నాటి రికార్డులో ఉంచారు. అయితే, ఈ ఆదేశాల్లో అవన్నీ కేవలం ఆరోపణలుగానే పరిగణించబడతాయని, ఈ దశలో అవి నేర నిర్ధారణ కాదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

నాల్‌సార్ ఎన్‌రోల్‌మెంట్ నిషేధ ప్రయత్నానికి, బీసీఐ ఫైల్‌కు దగ్గరి సంబంధం ఉంది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి చేసిన వ్యాఖ్యలపై విద్యార్థులు చేసిన నిరసన, ఆ తర్వాత అది బార్ కౌన్సిల్ ఆయుధంగా మారడం, మిశ్రా క్షమాపణ చెప్పడం, చివరకు న్యాయస్థానం ఆ నిరసన హక్కును సమర్థించడం.. ఇవన్నీ ఈ కేసులో భాగమే. బీసీఐ కూర్పుపై కోర్టు విచారణ జరుపుతోంది తప్ప, స్నాతకోత్సవ వ్యాఖ్యలపై మళ్లీ విచారణ జరపడం లేదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

రాష్ట్ర బార్ కౌన్సిళ్లకు రెండు వారాలు, ఒక వారం, మూడు వారాల గడువు ఒక గడువు గడియారంలా పనిచేస్తుంది. మిశ్రాకు మాత్రం ఎన్నికలు జరిగే వరకు రోజువారీ విధుల్లోనే అధికారం పరిమితం చేయబడింది. ఈ సంచికకు, సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తాజా తీర్పు, ప్రో-టెం హోదా, ఏజీ/ఎస్జీలకు విధానపరమైన నోటీసు, హామీ, మహిళ సభ్యుల గడువు, సెప్టెంబర్ చివరలో తదుపరి విచారణ, అలాగే పిటిషనర్లు కోర్టు ముందు ఉంచిన ట్రస్ట్, గెజిట్, పదవీకాలానికి సంబంధించిన వాస్తవాలు ఈ తీర్పులో ముఖ్యమైనవి.