నకిలీ AI ఆధారాలతో విధించిన ₹425.28 కోట్ల కస్టమ్స్ జరిమానాను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.

సుప్రీంకోర్టు 2026 సెప్టెంబర్ 2న వజ్రాల వ్యాపారి విజయ్ ఘన్శ్యామ్ గడియాపై విధించిన ₹425.28 కోట్ల కస్టమ్స్ జరిమానాను కొట్టివేసింది. కస్టమ్స్ ఆర్డర్‌లో పేర్కొన్న కొన్ని ఆధారాలు అసలు ఉనికిలో లేవని, లేదా అధికారి చెప్పినట్లుగా ఆ తీర్పులు లేవని కోర్టు గుర్తించింది. ఇది న్యాయపరమైన నిర్ణయాల్లో AI (కృత్రిమ మేధ) తప్పుడు సమాచారం (hallucination) ఇవ్వడానికి ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ.

జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా, షీల్ నాగు నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఈ కేసును విచారించింది. కస్టమ్స్ చట్టం 1962లోని సెక్షన్ 114 కింద 2025 అక్టోబర్ 8న సురత్ అడిషనల్ కమిషనర్ ఆఫ్ కస్టమ్స్ ఈ ఆర్డర్ ఇచ్చారు. సహజ వజ్రాలను ల్యాబ్-గ్రోన్ (ప్రయోగశాలలో తయారైనవి) అని తప్పుగా ప్రకటించి తక్కువ పన్ను కట్టేలా చేశారని ఆరోపణ. ఈ ఆర్డర్‌ను సవాలు చేస్తూ గడియా దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను గుజరాత్ హైకోర్టు 2026 జనవరి 20న కొట్టివేసింది. అయితే, ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ఆ జరిమానాను, హైకోర్టు తీర్పును పక్కన పెట్టింది.

కస్టమ్స్ ఆర్డర్‌లో ఉదహరించిన తీర్పులు, ఆర్టికల్స్ నిజానిజాలు పరిశీలించడమే కోర్టును కదిలించింది. కొన్ని సైటేషన్లు నకిలీవి లేదా ఉనికిలో లేనివి. కొన్ని నిజమైన కేసులలో అధికారి వాడిన చట్టపరమైన సూత్రాలు (ratio) లేవు. దీన్ని కోర్టు AI hallucination గా పరిగణించింది. కృత్రిమ మేధను ఉపయోగించడం వల్ల అనుమానాస్పద సమాచారంపై ఆధారపడటం జరిమానాకు ప్రాణాంతకం అని తేల్చింది. న్యాయపరమైన సహాయం ఎప్పటికీ అసలైన తీర్పుకు ప్రత్యామ్నాయం కాదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. AI అనేది శిక్షణ మాత్రమే, కానీ అది పైలట్ సీటు కాదు.

ధృవీకరించని AI పూర్వ ఉదాహరణలకు (precedents) సున్నా సహనం ఉంటుందని న్యాయమూర్తులు పూజా రమేష్ సింగ్ v. J&K Bank కేసును ప్రస్తావించారు. ఈ వాక్యం ఒక సురత్ ఫైల్‌కే పరిమితం కాదు. ₹425.28 కోట్ల క్వాసీ-జ్యుడీషియల్ జరిమానా కల్పిత కేసు చట్టంపై ఆధారపడి ఉంటే, చాట్‌బాట్‌లపై ఆధారపడటం ప్రారంభించిన ప్రతి కస్టమ్స్ హౌస్, ప్రతి GST విచారణ, ప్రతి డిపార్ట్‌మెంటల్ ఎంక్వైరీ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. అధికారి సంతకం చేయాలి, ఆ అధికారి తప్పనిసరిగా చదవాలి.

కోర్టు గడియాకు వజ్రాల ఆరోపణపై క్లీన్ చిట్ ఇవ్వలేదు. ఈ విషయాన్ని అదే హోదా ఉన్న, కానీ అసలు ఆర్డర్ రాసిన అధికారి కాకుండా వేరొక అధికారి ద్వారా కొత్తగా నిర్ణయం తీసుకోవాలని వెనక్కి పంపింది (remanded). కస్టమ్స్ ఆర్డర్ రాసిన అధికారిపై చర్యలు తీసుకోవడాన్ని నియమించే అధికారి పరిగణించవచ్చు. ఈ ప్రక్రియలు మళ్లీ మొదలయ్యాయి. వజ్రాలను తప్పుగా ప్రకటించారనే ఆరోపణ అలాగే ఉంటుంది, కానీ కలుషితమైన జరిమానా మాత్రం ఉండదు.

ఈ వ్యత్యాసమే ప్రజా ప్రయోజనకరం. ఒక వజ్రాల వ్యాపారి పన్ను పోరాటం ఒక ఫైల్ మాత్రమే. చట్టపరమైన తార్కికతను తీర్పులను కల్పించే సాధనాలకు అవుట్‌సోర్స్ చేసే కస్టమ్స్ వ్యవస్థ ఒక వ్యవస్థాగత ప్రమాదం. సెక్షన్ 114 జరిమానాలు దిగుమతి వాస్తవాలు, వర్గీకరణ, ఉద్దేశ్యంపై ఆధారపడి ఉండాలి. ఉదహరించిన చట్టం నకిలీ అయినప్పుడు, ఆరోపణ ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నప్పటికీ జరిమానాను కాపాడలేము.

సురత్ వజ్రాల వ్యాపారానికి, 2026 సెప్టెంబర్ 2 నాటి ఆర్డర్ అర్థం ఏమిటంటే, కొత్త అధికారి కేసును తిరిగి రాసే వరకు ₹425.28 కోట్ల మొత్తం పుస్తకాల నుండి తొలగించబడింది. అసలు రచయితకు, నియమించే అధికారి చర్యలు తీసుకోవచ్చని చెప్పబడింది. ప్రతి ఇతర న్యాయనిర్ణేత అధికారికి, ధృవీకరించని AI సైటేషన్లు కేవలం ఫార్మాటింగ్ లోపం కాదు; అవి జరిమానాను రద్దు చేయడానికి ఒక కారణం.

ఈ డెస్క్ జరిమానా రద్దు, వెనక్కి పంపడం, AI hallucination ఫైండింగ్, ట్రైనింగ్-వీల్స్ పరిశీలన, పూజా రమేష్ సింగ్ రిఫరెన్స్, క్లీన్ చిట్ ఇవ్వడానికి స్పష్టమైన నిరాకరణను రికార్డ్ చేస్తుంది. వజ్రాలు తప్పుగా ప్రకటించబడ్డాయా లేదా అనే ఫైండింగ్‌ను ఇది కల్పించదు. ఆ ప్రశ్న సురత్‌లోని వేరొక అధికారి వద్దకు తిరిగి వెళుతుంది, అసలు రచయిత లేకుండా, నకిలీ కేసు చట్టం లేకుండా.